Spis tematów / Polityka i sondaże
Oczekiwania wobec Unii przed akcesją i po niej
Wiosną 2003 roku, przed referendum, większość Polaków spodziewała się, że członkostwo w Unii przyniesie więcej korzyści niż strat. Niespełna rok później, tuż przed akcesją, nastroje wyraźnie się pogorszyły. Po kilku latach członkostwa poparcie było wyższe niż kiedykolwiek wcześniej. Ta krzywa dobrze pokazuje, jak oczekiwania zderzają się z doświadczeniem.
Przed referendum: nadzieje
W kampanii przed referendum dominowały oczekiwania korzyści: pieniądze na drogi i inwestycje, otwarte granice, możliwość pracy i nauki za granicą, napływ inwestycji. Wśród obaw przeważały ceny, sytuacja rolników i konkurencja dla polskich firm. Wynik referendum był zdecydowany (77,45% za, przy frekwencji 58,85%), co opisujemy w tekście o referendum 2003.
Przed akcesją: niepokój
W pierwszych miesiącach 2004 roku nastroje się pogorszyły. Złożyło się na to kilka spraw: słabe notowania rządu, informacje o rosnących cenach (przed 1 maja część towarów rzeczywiście drożała), spory o warunki dopłat rolniczych i niepewność, co konkretnie się zmieni. Oczekiwane skutki członkostwa oceniano wtedy dużo ostrożniej niż w czasie referendum. Szczegóły o cenach w tekście o cenach po akcesji.
Po akcesji: doświadczenie
Już w pierwszych latach członkostwa poparcie zaczęło rosnąć i w 2009 roku sięgnęło 85% (CBOS). Najważniejsze zmiany, które ludzie mogli zobaczyć:
- Dopłaty bezpośrednie dla rolników. Grupa, która przed akcesją bała się najbardziej, stała się jedną z największych beneficjentów. Nastawienie wsi do Unii wyraźnie się poprawiło.
- Fundusze unijne. Polska stała się największym beneficjentem netto budżetu UE. Drogi, oczyszczalnie ścieków, modernizacja szkół i transportu publicznego to inwestycje widoczne w niemal każdej gminie.
- Praca za granicą. Otwarcie rynków pracy w Wielkiej Brytanii, Irlandii i Szwecji w 2004 roku, a później w kolejnych krajach, wywołało dużą falę emigracji zarobkowej. Dla jednych była szansą, dla innych źródłem obaw o rodzinę i odpływ młodych.
- Swoboda podróżowania, a od końca 2007 roku podróże bez kontroli granicznych w strefie Schengen.
Co się nie spełniło
Nie sprawdziły się najczarniejsze scenariusze: masowego wykupu ziemi przez cudzoziemców (pomogły okresy przejściowe), upadku polskiego rolnictwa czy trwałej drożyzny. Nie spełniły się też niektóre nadzieje, np. szybkie wyrównanie płac z Europą Zachodnią. Dystans się zmniejsza, ale trwa to dłużej, niż oczekiwano w 2003 roku.
Lekcja dla badaczy
Pytania o "oczekiwane skutki" mierzą głównie nastroje i zaufanie, a nie wiedzę. Ludzie oceniają przyszłość przez pryzmat bieżącej sytuacji, więc te same osoby mogą w ciągu roku zmienić zdanie, mimo że nic konkretnego się nie wydarzyło. Wiarygodną wiedzę o skutkach dają dopiero pomiary po fakcie i porównanie z danymi gospodarczymi. Najnowsze dane o poparciu dla członkostwa w tekście Polska w Unii Europejskiej: zadowolenie i obawy.
Źródła
- CBOS, komunikaty o oczekiwanych skutkach integracji (2003-2004) i o poparciu dla członkostwa (2009).
- Komisja Europejska, dane o budżecie UE i saldach państw członkowskich.