Spis tematów / Rynki i konsumpcja
Oszczędzanie: ilu Polaków odkłada pieniądze
Od początku lat 2000. sondaże pokazują to samo: większość Polaków uważa, że w najbliższym roku nie uda się im nic odłożyć. Dane makroekonomiczne mówią coś innego: polskie gospodarstwa oszczędzają, choć wciąż wyraźnie mniej niż średnio w strefie euro.
Dwie miary oszczędzania
| Miara | Skąd pochodzi | Co pokazuje |
|---|---|---|
| Stopa oszczędności gospodarstw domowych | rachunki narodowe (GUS, Eurostat) | jaka część dochodu do dyspozycji nie została wydana na konsumpcję |
| Deklaracje w sondażach | badania opinii, koniunktura konsumencka GUS | czy ludzie uważają, że oszczędzają i czy będą w stanie oszczędzać |
To nie są te same rzeczy. Stopa oszczędności jest średnią dla całego sektora gospodarstw domowych: obejmuje także spłatę kredytów mieszkaniowych i inwestycje drobnych przedsiębiorców. Sondaż pyta konkretną osobę, czy "odkłada pieniądze", a wiele osób nie uważa nadpłaty kredytu czy wkładu na koncie emerytalnym za oszczędzanie.
Co mówią dane
Polska przez lata miała jedną z najniższych stóp oszczędności gospodarstw domowych w Unii Europejskiej. Według danych Eurostatu w pierwszym kwartale 2024 roku (przed późniejszymi rewizjami) wynosiła ona około 5% dochodu do dyspozycji, wobec ponad 15% w strefie euro. W kolejnych kwartałach, przy szybko rosnących płacach realnych, stopa wyraźnie wzrosła i pod koniec 2025 roku zbliżyła się do 10%. To wciąż mniej niż średnio w strefie euro, ale dużo więcej niż przed pandemią.
Warto pamiętać, że dane kwartalne z rachunków narodowych są później rewidowane, czasem o kilka punktów. Pojedynczą wartość z komunikatu traktuj jako wstępną.
Dlaczego sondaże są bardziej pesymistyczne
- Nierówny rozkład. Średnią podnoszą osoby o wysokich dochodach, które oszczędzają dużo. Większość gospodarstw może jednocześnie nie odkładać nic.
- Definicja. W sondażu "oszczędzanie" kojarzy się z odkładaniem na lokatę albo do skarbonki, a nie z nadpłatą kredytu czy kupnem obligacji.
- Nastrój. Pytanie "czy uda się Panu/Pani coś odłożyć w najbliższym roku?" mierzy w dużej części obawy. W czasie wysokiej inflacji pesymizm rośnie, nawet jeśli dochody nadążają za cenami.
Pytanie o możliwość oszczędzania jest jedną ze składowych wyprzedzającego wskaźnika ufności konsumenckiej GUS, więc jego wynik co miesiąc wpływa na ogólny obraz nastrojów.
Gdzie Polacy trzymają oszczędności
Struktura od lat jest podobna: największą część stanowią depozyty bankowe, a na drugim miejscu jest gotówka, której udział w Polsce jest wysoki na tle Europy. Rośnie rola obligacji skarbowych dla osób fizycznych, zwłaszcza tych indeksowanych inflacją, po które wiele osób sięgnęło w latach wysokiej inflacji. Akcje i fundusze inwestycyjne wciąż mają mały udział w porównaniu z krajami Europy Zachodniej. Dla większości gospodarstw najważniejszym majątkiem pozostaje mieszkanie.
W skrócie: polskie gospodarstwa oszczędzają mniej niż w strefie euro, ale od 2022 roku wyraźnie więcej niż wcześniej. Gdy sondaż mówi, że "większość nie oszczędza", a dane, że stopa oszczędności rośnie, obie rzeczy mogą być prawdą naraz.
Zobacz też: kieszonkowe dzieci i oczekiwania inflacyjne konsumentów.
Źródła
- Eurostat, "Household saving rate" (rachunki sektorowe, dane kwartalne).
- Polski Instytut Ekonomiczny, "Miesięcznik Makroekonomiczny" 8/2024.
- GUS, "Koniunktura konsumencka", pytanie o możliwość oszczędzania.