Spis tematów / Polityka i sondaże
Preferencje partyjne: jak czytać sondaże poparcia
Sondaż partyjny wygląda prosto: lista partii i procenty. W praktyce te procenty są wynikiem kilku decyzji pracowni, a ich przełożenie na mandaty jest dalekie od proporcjonalnego. Oto, co warto wiedzieć, zanim uznamy, że ktoś "wygrywa".
Procent czego?
Pierwsze pytanie przy każdym sondażu: od jakiej grupy liczony jest wynik?
- Wszyscy badani: w wynikach jest pozycja "nie wiem" albo "nie zagłosuję", a partie mają niższe procenty.
- Deklarujący udział w wyborach: pomija się osoby, które nie zamierzają głosować.
- Zdecydowani: niezdecydowanych pomija się albo rozdziela proporcjonalnie, wyniki partii sumują się do 100%.
Ta sama partia może mieć 24% wśród wszystkich badanych i 30% wśród zdecydowanych w tym samym badaniu. Porównywanie wyników liczonych różnie to jeden z najczęstszych błędów w komentarzach.
Progi i mandaty
W wyborach do Sejmu partia musi zdobyć co najmniej 5% głosów w skali kraju, a koalicja co najmniej 8%. Mandaty dzieli się metodą D'Hondta w 41 okręgach, co premiuje większe ugrupowania. Skutki dla czytania sondaży:
- Wyniki w okolicach progu są najważniejsze i najmniej pewne. Przy błędzie ±3 pp partia z wynikiem 6% może w rzeczywistości mieć 4%. Wejście lub wypadnięcie jednej partii zmienia układ całego Sejmu.
- Procenty nie przekładają się liniowo na mandaty. Partia z 35% głosów może dostać ponad 40% mandatów, jeśli część głosów oddano na ugrupowania pod progiem.
- Kalkulatory mandatów na podstawie sondażu dają tylko orientację. Zakładają, że poparcie rozkłada się w okręgach tak jak w poprzednich wyborach.
Efekt domu badawczego
Różne pracownie systematycznie dają różne wyniki tym samym partiom. Wynika to z techniki (telefon, internet, wywiad w domu), sposobu doboru próby, ważenia i pracy z niezdecydowanymi. Dlatego:
- zmiany najlepiej śledzić w ramach jednej pracowni,
- pojedynczy sondaż, który mocno odbiega od innych, częściej jest odchyleniem niż odkryciem,
- średnia z kilku sondaży z ostatnich tygodni jest bardziej wiarygodna niż każdy z nich osobno.
Więcej o źródłach różnic w tekście o technikach wywiadu.
Przykład: wybory do Sejmu 2023
W wyborach 15 października 2023 roku frekwencja przekroczyła 74% i była najwyższa w historii III RP. Oficjalne wyniki PKW:
Sondaże przedwyborcze trafnie wskazywały kolejność dwóch największych ugrupowań, ale w ostatnich tygodniach przed wyborami Trzecia Droga miała w nich zwykle około 9-11%, a Konfederacja więcej, niż ostatecznie zdobyła. Jedno z wyjaśnień: rekordowa frekwencja oznaczała, że zagłosowało wiele osób, które w sondażach deklarowały niepewność albo brak udziału, i to one przesunęły wynik. To typowa sytuacja, w której sondaże mają problem: zmiana następuje w ostatnich dniach i wśród ludzi, do których najtrudniej dotrzeć.
W skrócie: sprawdzaj, od jakiej grupy liczono procenty, patrz na średnią z kilku sondaży, a wyniki w okolicach progu traktuj jako niepewne. Różnica 2-3 punktów między partiami w jednym sondażu to zwykle remis.
Zobacz też: dobór próby i błąd statystyczny, jak powstaje sondaż i dlaczego sondaż różni się od wyniku wyborów.
Źródła
- Państwowa Komisja Wyborcza, wyniki wyborów do Sejmu RP z 15 października 2023 roku (wybory.gov.pl).
- Kodeks wyborczy: progi wyborcze i metoda podziału mandatów.