Spis tematów / Społeczeństwo i trendy
Czytanie dzieciom na głos: co wiemy z badań
"Czytaj dziecku 20 minut dziennie, codziennie." To hasło kampanii "Cała Polska czyta dzieciom" zna większość dorosłych Polaków. Za prostym zaleceniem stoi sporo badań, ale też kilka pułapek interpretacyjnych.
Skąd wzięła się kampania
Kampanię uruchomiła w 2001 roku Fundacja ABCXXI. Jej celem było upowszechnienie codziennego czytania dzieciom przez rodziców, dziadków i nauczycieli. Kampania była bardzo widoczna w mediach i w szkołach, a w późniejszych sondażach zdecydowana większość dorosłych deklarowała, że o niej słyszała. To jedna z najlepiej rozpoznawalnych kampanii społecznych w Polsce.
Co mówią badania
Badania z wielu krajów zgodnie pokazują kilka zależności:
- Słownictwo. Dzieci, którym regularnie się czyta, poznają więcej słów niż w zwykłej rozmowie. Język książek jest bogatszy niż mowa codzienna, nawet w książkach dla najmłodszych.
- Gotowość szkolna. Wspólne czytanie wiąże się z lepszym rozumieniem tekstu i łatwiejszą nauką czytania w szkole.
- Nawyk na całe życie. W badaniach czytelnictwa dorośli, którym w dzieciństwie czytano na głos, częściej sami sięgają po książki. Taka zależność od lat pojawia się w polskich badaniach Biblioteki Narodowej (więcej w tekście o czytelnictwie książek w Polsce).
- Relacja. Codzienne czytanie to stały, spokojny czas z rodzicem. Pediatrzy, m.in. Amerykańska Akademia Pediatrii, zalecają czytanie dzieciom od niemowlęctwa także z tego powodu.
Pułapka: korelacja to nie przyczyna
Zdanie "dzieci, którym czytano, lepiej radzą sobie w szkole" jest prawdziwe, ale nie dowodzi, że to samo czytanie jest przyczyną. Rodzice, którzy czytają dzieciom, częściej mają wyższe wykształcenie, więcej książek w domu i więcej czasu. Każdy z tych czynników sam wpływa na wyniki dzieci. Badania, które próbują to rozdzielić (porównując rodziny o podobnym statusie albo badając programy, w których rodzinom losowo dawano książki i wsparcie), zwykle potwierdzają, że czytanie ma własny wpływ, ale mniejszy, niż sugerują proste porównania.
Pułapka: deklaracje w sondażach
Pytanie "czy czyta Pan/Pani dziecku?" ma oczywistą "dobrą" odpowiedź, więc deklaracje są zawyżone, zwłaszcza po głośnej kampanii. Lepsze badania pytają konkretnie: kiedy ostatnio, ile czasu, jaką książkę. Jeszcze lepsze stosują dzienniczki, w których rodzice zapisują wspólne czytanie dzień po dniu. Ogólne zasady czytania takich wyników opisujemy w tekście o doborze próby i błędzie statystycznym.
W skrócie: regularne czytanie dzieciom na głos ma dobrze udokumentowany pozytywny wpływ na język i późniejszy nawyk czytania. Przy liczbach z sondaży warto pamiętać, że część różnic wynika z sytuacji rodzin, a część deklaracji z chęci dobrego wypadnięcia przed ankieterem.
Źródła
- Fundacja ABCXXI, kampania "Cała Polska czyta dzieciom" (od 2001 roku).
- Biblioteka Narodowa, "Stan czytelnictwa w Polsce", raporty roczne.
- American Academy of Pediatrics, stanowisko w sprawie promowania czytania od wczesnego dzieciństwa (Literacy Promotion, 2014).