Spis tematów / Społeczeństwo i trendy
Ile wydajemy na święta i prezenty
Co roku w listopadzie pojawiają się nagłówki "Na święta wydamy średnio X złotych". Liczby z różnych badań potrafią się różnić dwukrotnie. To nie musi oznaczać błędu: każde badanie mierzy trochę co innego.
Ostatnie dane
Według raportu "Świąteczny Portfel Polaków 2025" Związku Banków Polskich przeciętna osoba planowała wydać na święta 1787 zł, o 13% więcej niż rok wcześniej. Budżet dzielił się mniej więcej po równo na trzy części:
Dla porównania: w badaniu Deloitte z 2019 roku średni planowany budżet wynosił 1521 zł na osobę, z czego największą część pochłaniały prezenty, a niewiele mniejszą jedzenie. Proporcje są więc od lat podobne, rosną głównie kwoty.
Dlaczego kwoty się różnią
- Na osobę czy na gospodarstwo domowe? Budżet rodziny z dwójką dzieci to co innego niż budżet jednej osoby.
- Co wchodzi do budżetu? Jedne badania liczą tylko prezenty, inne prezenty i jedzenie, jeszcze inne także podróże, dekoracje i wyjścia.
- Kogo badano? Próba internetowa częściej obejmuje osoby młodsze i lepiej zarabiające, które deklarują wyższe wydatki.
- Średnia czy mediana? Kilka osób z bardzo wysokim budżetem mocno podnosi średnią. Mediana, czyli kwota, poniżej której mieści się połowa badanych, jest zwykle wyraźnie niższa, ale rzadko trafia do nagłówków.
Plany a rzeczywistość
Większość świątecznych badań pyta o plany, w listopadzie albo na początku grudnia. Faktyczne wydatki bywają inne: jedni wydają więcej, kuszeni promocjami, inni mniej, bo zabrakło pieniędzy. Rzeczywisty obraz dają dopiero dane po fakcie: sprzedaż detaliczna GUS za grudzień, dane o płatnościach kartami i wyniki sieci handlowych. Grudzień jest co roku miesiącem najwyższej sprzedaży, ale jej wzrost w ujęciu realnym (po odliczeniu inflacji) bywa dużo skromniejszy niż wzrost kwot deklarowanych w ankietach.
Warto też pamiętać o inflacji. Wzrost planowanego budżetu o 13% przy średniej inflacji w 2025 roku na poziomie 3,6% (GUS) to realnie wyraźnie mniejszy wzrost. O tym, jak ludzie odczuwają ceny, piszemy w tekście o inflacji odczuwanej i zmierzonej.
Co się nie zmienia
Badania zwyczajów świątecznych od dwóch dekad pokazują dużą stałość: wigilijną kolację w zdecydowanej większości domów, prezenty pod choinką, rzadkie wyjazdy w czasie samych świąt. Zmieniają się raczej sposoby zakupów (coraz więcej przez internet i wcześniej, już w czasie listopadowych promocji) niż same tradycje.
Czytając kolejny nagłówek o świątecznych wydatkach, sprawdź: czy chodzi o osobę, czy o rodzinę, co wchodzi do budżetu, czy to plany, czy wydatki faktyczne, i czy wzrost jest większy od inflacji.
Źródła
- Związek Banków Polskich, "Świąteczny Portfel Polaków 2025".
- Deloitte, "Zakupy świąteczne 2019".
- GUS, "Dynamika sprzedaży detalicznej", dane za grudzień.